Trong suốt những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước gian khổ và ác liệt nhất, miền cực Nam Tổ quốc — Cà Mau và Bạc Liêu — luôn là vùng đất đi đầu trong tuyến lửa cách mạng. Khi hung tin Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời vào tháng 9 năm 1969 truyền về phum sóc rạch ngòi, triệu trái tim người dân Đất Mũi đã thắt lại trong niềm tiếc thương vô hạn. Giữa vòng vây kìm kẹp, bom gầm đạn rú của kẻ thù, quân và dân xã **Châu Thới (Vĩnh Lợi, Bạc Liêu cũ)** và **Trí Phải (Thới Bình, Cà Mau)** đã biến đau thương thành hành động cách mạng quả cảm: tự tay dựng lên những ngôi Đền thờ, Phủ thờ Bác Hồ kính yêu, thề bảo vệ bàn thờ Người đến giọt máu cuối cùng, tạo nên một huyền thoại sáng ngời về lòng trung trinh ái quốc và tinh thần kháng chiến bất khuất của dân tộc Nam Bộ.

1. Đền Thờ Bác Hồ Tại Xã Châu Thới — Huyền Thoại Bảo Vệ Đền Trong Lửa Đạn

Nằm ẩn mình dưới rặng tre xanh mát yên bình tại xã Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu cũ (nay thuộc Cà Mau mới), **Đền thờ Bác Hồ Châu Thới** là một trong những biểu tượng linh thiêng bậc nhất về lòng tôn kính vĩ nhân của đồng bào miền Nam. Ngay sau khi nghe tin Bác mất vào ngày 3/9/1969, chi bộ và nhân dân Châu Thới đã họp khẩn, quyết định lập bàn thờ Bác kính yêu ngay giữa vùng tranh chấp ác liệt cận kề thị xã Bạc Liêu [1].

Ban đầu, đền chỉ là ngôi miếu nhỏ bằng tre lá đơn sơ do bàn tay nhân dân gom góp dựng nên. Phát hiện sự việc, chính quyền Sài Gòn đã liên tục mở các cuộc càn quét, ném bom, giội pháo hòng san phẳng biểu tượng tinh thần vô giá này. Nhưng kẻ thù càng hung hãn, lòng dân Châu Thới càng sắt son. Mỗi lần đền bị địch đốt phá, bà con lại bí mật dựng lại ngay đêm hôm đó, to đẹp hơn, trang trọng hơn. Trận chiến đấu bảo vệ đền của các chiến sĩ du kích địa phương đã đi vào sử sách cách mạng như một trang anh hùng ca chói lọi [2]:

Tháng 9/1969
Khởi dựng đền thờ tre lá đơn sơ
Lãnh đạo và nhân dân xã Châu Thới vượt qua mạng lưới chỉ điểm dày đặc của địch, bí mật chặt tre đốn lá lập đền để tổ chức lễ truy điệu Bác đầy nước mắt. Bàn thờ Bác luôn rực đỏ ánh nhang, soi đường cho các chiến sĩ du kích trước giờ xuất trận oanh liệt.
Giai đoạn 1970 - 1972
Cuộc chiến bảo vệ đền bằng máu và thép
Địch mở hơn 100 cuộc càn quét lớn nhỏ quy mô tiểu đoàn hòng san phẳng ngôi đền. Lực lượng du kích và nhân dân Châu Thới kiên cường bám trụ, lập các bãi mìn quanh đền, dùng súng tự chế bẻ gãy nhiều đợt tấn công của địch, giữ vững chân dung của Người giữa bom đạn gầm rú.
Ngày 30/04/1975
Lá cờ độc lập tung bay trên mái đền
Miền Nam hoàn toàn giải phóng, non sông nối liền một dải. Ngôi đền Châu Thới đứng vững kiêu hãnh trước mưa bom bão đạn của kẻ thù, trở thành nơi hội tụ niềm vui chiến thắng vỡ òa của hàng vạn đồng bào, chiến sĩ cực Nam Tổ quốc.
"Mỗi viên gạch, mỗi cọng tre làm nên ngôi Đền thờ Bác ở Châu Thới đều thấm đẫm mồ hôi và máu xương của đồng bào tôi. Địch dùng pháo bầy bắn phá, dùng trực thăng phóng tên lửa, nhưng chúng không bao giờ bắn sập được lòng dân hướng về Bác. Giữ được Đền thờ Bác, chúng tôi giữ được cái gốc cách mạng, giữ được niềm tin tuyệt đối vào ngày chiến thắng hoàn toàn."
— Lời chia sẻ của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn A, người trực tiếp chiến đấu bảo vệ đền

2. Phủ Thờ Bác Hồ Tại Xã Trí Phải — Tấm Lòng Sắt Son Nơi Căn Cứ Lòng Dân Thới Bình

Song hành cùng di tích Châu Thới, tại xã **Trí Phải, huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau**, một công trình thiêng liêng khác cũng được dựng lên bằng cả tấm lòng tôn kính của nhân dân xứ sở rừng tràm: **Phủ thờ Bác Hồ Trí Phải** (ấp Huyện Sử). Trí Phải vốn là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nơi đặt nhiều cơ quan đầu não của tỉnh Cà Mau trong những năm tháng kháng chiến oanh liệt [3].

Vào những ngày tháng 9 lịch sử năm 1969, khi nhận tin buồn từ Hà Nội, nhân dân ấp Huyện Sử đã cùng nhau góp tiền, góp gỗ dựng nên phủ thờ Bác trên một khoảnh đất yên bình ven sông. Phủ thờ lúc bấy giờ làm bằng cây lá địa phương nhưng được chạm khắc rất thành kính, trang nghiêm. Để bảo vệ phủ thờ trước những đợt oanh tạc bằng máy bay B52 và các đợt càn quét lấn chiếm của địch, các bà, các chị trong "đội quân tóc dài" đã dũng cảm làm "lá chắn sống", túc trực quanh phủ thờ, lập luận điểm đấu tranh trực diện với binh lính địch, không cho chúng chạm tay vào bàn thờ của Người [4].

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử và sự tàn phá ác liệt của chiến tranh, Phủ thờ Bác Hồ tại Trí Phải luôn được nhân dân chăm sóc khói hương chu đáo. Ngày nay, di tích đã được trùng tu khang trang, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần hiếu học cho các thế hệ trẻ Cà Mau hôm nay và mai sau.

3. Kiến Trúc Tôn Nghiêm & Giá Trị Văn Hóa Tâm Linh Vô Giá

Trải qua các đợt trùng tu quy mô lớn của Đảng và Nhà nước, Đền thờ Bác Hồ tại Châu Thới ngày nay đã trở thành một quần thể di tích văn hóa - lịch sử khang trang rộng hơn 45.000m² bao gồm: nhà trưng bày hiện vật chiến tranh, phòng tưởng niệm trang nghiêm, hồ sen thơm ngát và khuôn viên cây xanh rợp bóng mát. Mái đền mang kiến trúc cổ lầu hai tầng uốn cong thanh thoát, vừa mang đậm nét truyền thống kiến trúc Nam Bộ vừa toát lên vẻ uy nghi, thánh kính của một đài tưởng niệm vĩ nhân [5].

🕯️ Các Nghi Lễ Tưởng Niệm Thường Niên Trang Trọng

Hằng năm, vào các ngày **19/5 (Kỷ niệm sinh nhật Bác)** và đặc biệt là ngày **2/9 (Giỗ Bác Hồ - cũng là ngày Quốc khánh)**, hàng vạn đồng bào, du khách thập phương từ khắp mọi miền đất nước lại tề tựu đông đủ về các di tích Đền thờ Bác Hồ tại Châu Thới và Trí Phải. Người dân thành kính dâng hương, dâng lên những mâm hoa quả ngọt mát đặc sản Đất Mũi, cùng ôn lại công lao trời biển của Người và khắc ghi những trang sử vàng chói lọi của cha ông đã ngã xuống bảo vệ độc lập, tự do cho bờ cõi nước nhà.

Tài Liệu Tham Khảo

  1. Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bạc Liêu. Lịch sử Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại xã Châu Thới. NXB Chính trị Quốc gia, 2012.
  2. Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Bạc Liêu. Hồ sơ xếp hạng Di tích Quốc gia Đặc biệt Đền thờ Bác Hồ Châu Thới. svhttdl.baclieu.gov.vn.
  3. Ủy ban nhân dân huyện Thới Bình. Lịch sử cách mạng của Đảng bộ và nhân dân xã Trí Phải. 2015.
  4. Báo Cà Mau. Phủ thờ Bác Hồ tại xã Trí Phải — Điểm tựa tinh thần của lòng dân Đất Mũi. baocamau.vn, 2024.
  5. Báo Nhân Dân. Đền thờ Bác Hồ ở Châu Thới đón bằng di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. nhandan.vn, 2023.